Adisyon nedir? Adisyon fişi, adisyon programı ve yasal yükümlülük

Restoranda, kafede ya da pastanede sipariş verdiğinizde garsonun not aldığı kâğıda ya da ekrana girdiği kayda adisyon denir. Kelime günlük dilde çok kullanılır ama iki farklı anlamı sık karışır: Siparişin dökümü olan belge ve bu dökümü tutan program.

Bu yazıda adisyonun ne olduğunu, adisyon fişinin ne işe yaradığını, hangi işletmeler için zorunlu olduğunu ve adisyon programının ne yaptığını sade bir dille anlatıyoruz. Mevzuatla ilgili her bilginin kaynağı yazının sonunda.

Adisyon nedir?

Adisyon, masada servis yapılan bir işletmede müşterinin siparişini gösteren belgedir. Masaya hangi ürünlerin, kaçar adet geldiği adisyonda yazar. Servis boyunca yeni sipariş geldikçe adisyon büyür; hesap istendiğinde toplam tutar adisyondan çıkar.

"Adisyon ne demek?" sorusunun kısa cevabı şudur: Adisyon, masanın sipariş kaydıdır. Satışın vergi açısından belgesi değil, satışa kadar geçen sürecin kaydıdır. Bu farkı aşağıda ayrıca açıklıyoruz.

Adisyon fişi ne işe yarar?

Adisyon fişi, siparişin kâğıda dökülmüş halidir. İşletme içinde üç işi birden görür:

• Mutfak ve bar için iş emri: Hangi masaya ne hazırlanacağını gösterir.
• Garson için hafıza: Masaya ne gittiğini, neyin beklediğini hatırlatır.
• Kasa için hesap dökümü: Hesap istendiğinde tutarın nereden geldiğini gösterir.

Müşteriye hesap öncesinde verilen döküm de çoğu işletmede "adisyon" ya da "hesap fişi" diye anılır. Bu döküm, müşterinin ödeyeceği tutarı kontrol etmesini sağlar.

Adisyon ile mutfak fişi aynı şey mi?

Tam olarak değil. Adisyon masanın bütün siparişini tutar. Mutfak fişi ise o siparişin yalnızca mutfağı ilgilendiren kısmıdır; bar fişinde yalnızca içecekler yazar. Programla çalışan işletmelerde tek adisyondan birden fazla fiş çıkar ve her biri ilgili istasyona gider. Masada ne olduğunu bilmek için ise her zaman adisyona bakılır.

Adisyon kimler için zorunlu?

Adisyon zorunluluğu Vergi Usul Kanunu'nun kendisinde değil, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) genel tebliğlerinde düzenlenir. 9 Şubat 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 526 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, adisyon düzenini önceki tebliğlere (185, 200, 298 ve 299 Sıra No.lu tebliğler) dayandırarak özetler.

Tebliğdeki açıklamaya göre adisyon kullanma zorunluluğu şu işletmeler içindir:

• Masada servis yapan,
• Gerçek usulde, yani bilanço ya da işletme hesabı esasına göre vergilendirilen,
• Lokanta, kafeterya, pastane, gazino, bar, pavyon gibi hizmet işletmeleri.

Masada servis yapmayan, tezgâhtan satış yapan bir işletmenin ya da basit usulde vergilendirilen bir esnafın durumu farklı olabilir. İşletmenizin hangi grupta olduğunu mali müşavirinizle netleştirmeniz en doğrusudur.

Adisyon satış belgesi mi?

Hayır. Adisyon tek başına satışı belgelemez. Vergi Usul Kanunu'nun 233. maddesi, fatura verme zorunluluğu olmayan satışların hangi belgelerle belgeleneceğini sayar: perakende satış fişleri, makineli kasaların kayıt ruloları ve giriş ile yolcu taşıma biletleri. Adisyon bu listede yer almaz.

Bugün restoranlarda satışın belgesi çoğunlukla yeni nesil yazarkasadan (YN ÖKC) çıkan fiştir; fatura gereken durumlarda ise faturadır. 526 Sıra No.lu Tebliğ de bu sırayı açıkça kurar: Hizmet tamamlandığında e-Fatura, e-Arşiv Fatura ya da YN ÖKC'den perakende satış fişi düzenlenir.

Fatura sınırı, bilgi fişi ve e-Arşiv geçişi gibi konuları ayrıca toparladık: Restoranlarda yazarkasa ve e-belge.

e-Adisyon nedir?

e-Adisyon, adisyonun elektronik halidir. 526 Sıra No.lu Tebliğ'e göre yeni bir belge türü değildir; kâğıt adisyonla aynı hukuki niteliğe sahiptir. GİB'in zorunluluk getirdiği işletmeler dışında isteğe bağlıdır ve gönüllü geçiş için işletmenin e-Fatura ve e-Arşiv Fatura uygulamalarına dahil olması gerekir.

e-Adisyonda hangi bilgiler yer alır?

Tebliğde e-Adisyonda bulunması gereken bilgiler sayılmıştır. Başlıcaları şunlardır:

• İşletmenin adı, işletme sahibinin adı ya da unvanı, vergi dairesi, vergi kimlik ya da T.C. kimlik numarası ve adresi,
• Düzenlenme tarihi ve saati, belgenin evrensel tekil numarası (ETTN) ve belge numarası,
• Verilen ürün ya da hizmetin adı ve miktarı,
• Vergiler hariç ve vergiler dahil toplam tutar,
• Hizmet sonunda düzenlenen e-Fatura ya da e-Arşiv Faturanın ETTN'si veya fişi düzenleyen yazarkasanın sicil numarası.

Tebliğe göre e-Adisyon sipariş alınırken düzenlenir ve servis sırasında masada kâğıt çıktı bulundurmak zorunlu değildir. Kimlerin geçmesi gerektiğini ayrı bir yazıda anlattık: e-Adisyon nedir, zorunlu mu?

Adisyon programı nedir?

Adisyon programı, siparişi kâğıt yerine ekranda tutan yazılımdır. Halk arasında restoran programı, POS programı ya da adisyon sistemi de denir. Temel olarak şu işleri yapar:

1. Sipariş girişi: Garson masayı açar, ürünleri, porsiyonu ve notu seçer.
2. Mutfağa iletim: Sipariş mutfak yazıcısından ya da mutfak ekranından çıkar; içecek bara, yemek mutfağa ayrılabilir.
3. Hesap: Toplam tutar kendiliğinden hesaplanır; hesap bölünebilir, indirim ya da ikram işlenebilir.
4. Kayıt ve rapor: Kim, ne zaman, ne girdi; gün sonunda ne satıldı, hangi ürün ne kazandırdı görünür.

Kâğıt adisyon mu, adisyon programı mı?

Kâğıt adisyon ucuz ve basittir ama yoğun saatte zayıflıkları ortaya çıkar. Okunmayan el yazısı, kaybolan yaprak, mutfağa geç giden ek sipariş ve hesapta unutulan ürün en sık görülen sorunlardır. Kâğıtta sonradan yapılan bir değişikliğin kimin elinden çıktığını bilmek de zordur.

Programda her kalem kayıtlıdır. Bir ürün iptal edildiğinde ya da ikram yapıldığında bunu kimin yaptığı görünür. Bu iz, hem kasa farkını açıklamayı hem de ekibe güvenle yetki vermeyi kolaylaştırır.

İyi bir adisyonda işletme içi neler yazar?

e-Adisyonun zorunlu alanları tebliğde sayılıdır. Bunların dışında, servisin akması için adisyonda bulunması işinize yarayacak bilgiler de vardır. Kâğıtla da çalışsanız programla da çalışsanız şu alanları alışkanlık haline getirin:

• Masa ve alan: Salon, bahçe ya da teras; masa numarası.
• Garson: Masayı kimin açtığı ve siparişi kimin aldığı.
• Saat: Masanın açıldığı ve her siparişin girildiği saat.
• Kişi sayısı: Kalabalık masada hesap bölerken ve ortalama harcamayı izlerken işe yarar.
• Ürün notları: "Az pişmiş", "soğansız" gibi mutfağın görmesi gereken bilgiler.
• İkram ve iptal: Hangi ürünün neden ve kimin onayıyla düştüğü.

Adisyonda sık yapılan hatalar

1. Ek siparişi sözlü iletmek: Masaya sonradan gelen çay ya da tatlı adisyona yazılmazsa hesapta unutulur.
2. Masa değişince adisyonu taşımamak: Müşteri başka masaya geçtiğinde eski masada açık adisyon kalır, karışıklık başlar.
3. İptali iz bırakmadan yapmak: Silinen ürünün nedeni yazılmazsa gün sonunda kasa farkı açıklanamaz.
4. Adisyonu satış belgesi sanmak: Hesap dökümü müşteriye verildi diye satış belgelenmiş olmaz; fiş ya da fatura ayrıca düzenlenir.

Adisyon programında nelere bakmalı?

Programı seçerken özellik listesinden çok kendi gününüzü düşünün. Kaç masa, kaç garson, kaç yazıcı var? Paket servis ve yemek platformu siparişleri ne kadar? Yazarkasanızla nasıl çalışacak? Bu soruları ve demoda nelere bakmanız gerektiğini ayrı bir kontrol listesinde topladık: Adisyon programı nasıl seçilir?

Yazarkasa tarafı özellikle önemlidir. Programın yazarkasayla bağlantısı olup olmadığını, yoksa planlanıp planlanmadığını satıcıya açıkça sorun.

CheckMasa'da adisyon

CheckMasa'da garson siparişi kasadan ya da kendi telefonundan girer; ürün, porsiyon ve not seçilir, sipariş tek dokunuşla mutfağa gider. Kim ürün ekledi, kim ikram etti, masa ne zaman değişti; adisyonun geçmişinde yazar. CheckMasa bugün e-Adisyon ya da e-Arşiv belgesi düzenlemez; mali fiş yazarkasanızdan ayrıca kesilir. Yazarkasa (ÖKC) entegrasyonu üzerinde çalışıyoruz, yakında duyuracağız.

Adisyon ekranını kendi menünüzle görmek isterseniz demo talebi bırakın; size uygun kurulumu birlikte planlayalım.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; işletmenize özel durum için mali müşavirinize danışın.